Πέμπτη 19 Φεβρουαρίου 2026

Η ανατίναξη της υπ. αριθμ. 53 ταχείας γερμανικής αμαξοστοιχίας (1)

  

Στις 23 Φλεβάρη 1944 το μηχανικό Ολύμπου με καπετάνιο τον Αντώνη Αγγελούλη (Βρατσάνο) ανατινάζει στην κοιλάδα των Τεμπών την ταχεία γερμανική αμαξοστοιχία υπ. αριθμ. 53, τη μεγαλύτερη ανατίναξη αμαξοστοιχίας που έγινε στην Ελλάδα, μέχρι εκείνη την περίοδο. Επιβάτες ήταν γερμανικές στρατιωτικές δυνάμεις από την Αφρική – κυρίως αξιωματικοί με πολλούς SS και το επιτελείο μίας μεραρχίας – με προορισμό το ανατολικό μέτωπο όπου θα χρησιμοποιούταν απέναντι στον σοβιετικό στρατό. Το αποτέλεσμα του σαμποτάζ ήταν να σκοτωθούν 450 Γερμανοί συμπεριλαμβανομένου ενός στρατηγού μαζί με το επιτελείο του ενώ το 1/3 των νεκρών ήταν αξιωματικοί· επίσης καταστράφηκαν 800 μέτρα σιδηροδρομικής γραμμής και οι συγκοινωνίες διακόπηκαν για 48 ώρες.

Το συγκεκριμένο σαμποτάζ ήταν αρκετά τολμηρό από τη μεριά των ανταρτών λόγω των ισχυρών γερμανικών φρουρών που υπήρχαν μεταξύ της γέφυρας και του τούνελ των Τεμπών, ενώ μεγάλες δυσκολίες υπήρξαν τόσο στην τοποθέτηση των εκρηκτικών στις θαλαμώσεις όσο και στη διαδικασία πυροδότησης. Ένας ακόμη αστάθμητος παράγοντας ο οποίος δυσκόλεψε την επιχείρηση ήταν ο καιρός· παρόλο που η επιχείρηση είχε οριστεί για τις 20 Φλεβάρη η υλοποίηση καθυστέρησε τρεις ολόκληρες μέρες - λόγω της χιονοθύελλας που έπληξε την περιοχή - αναγκάζοντας τους αντάρτες να περιμένουν μέσα στη χιονοθύελλα κοντά στη σιδηροδρομική γραμμή! Σύμφωνα με την αφήγηση του ανταρτοεπονίτη Χατζηλαδά Γιάννη (Λογαράς) η οποία δημοσιεύτηκε στις 15/02/1974 στην εφημερίδα «Λαϊκός Αγώνας» - όργανο των πολιτικών προσφύγων της Ελλάδας στην Ουγγαρία (2) «στις 2 μετά τα μεσάνυχτα, 23 πια του μήνα, δούλευαν οι σαμποτέρ περιφρουρούμενοι από το πεζικό, συστηματικά χωρίς θόρυβο και γρήγορα, στις γραμμές κοντά στη γαλαρία της κοιλάδας των Τεμπών, σε μήκος 200 περίπου μέτρων. Τοποθετούσαν τις εκρηκτικές ύλες κάτω από τις γραμμές και τα καψούλια πυροδότησης πάνω σ’ αυτές. Βιάζονταν να τελειώσουν μη τυχόν και παρουσιαστεί καμιά εχθρική περίπολος ή τραίνο οπότε ζήτημα ήταν αν θα γλύτωνε κανένας τους». Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης οι μπουρλοτιέρηδες αναγκάστηκαν να αποτραβηχτούν γρήγορα τρεις φορές γιατί περνούσαν αμαξοστοιχίες που δεν έπρεπε να ανατιναχτούν, ώσπου τελικά εμφανίζεται η υπ. αριθμ. 53 η οποία μετά από μία τρομαχτική έκρηξη κατέληξε στον Πηνειό. Μετά την έκρηξη ακολούθησε μάχη με Γερμανούς στρατιώτες οι οποίοι επέβαιναν σε ένα θωρακισμένο βαγόνι μέσα από το οποίο πυροβολούσαν μανιασμένα προς όλες τις κατευθύνσεις γεγονός το οποίο δυσκόλεψε την υποχώρηση των ανταρτών. Ορίστηκαν έτσι δύο «βάσεις πυρός» με σκοπευτές τον Μήτσο Κολλάτο και τον Κώστα Γαζέτα οι οποίοι κατάφεραν να καθηλώνουν κατά διαστήματα τα γερμανικά πυρά και έτσι τα τμήματα μπόρεσαν να συμπτυχθούν και να υποχωρήσουν.

Η ανατίναξη της υπ. αριθμ. 53 ήταν τόσο σημαντική όπου οι ραδιοφωνικοί σταθμοί των συμμάχων στο Λονδίνο, στο Κάιρο και στη Μόσχα ασχολήθηκαν επανειλημμένα στις εκπομπές τους υπογραμμίζοντας τη σημασία της ενώ το περιοδικό της άγγλο – ελληνικής υπηρεσίας πληροφοριών (ΑΕΡΑ) τη χαρακτήρισε σαν ένα γεγονός παγκόσμιας σημασίας αναφέροντας την στην ανασκόπηση των παγκόσμιων πολεμικών γεγονότων του έτους 1944. Για την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας να αναφέρουμε την εσφαλμένη μετάδοση της είδησης από τον ραδιοφωνικό σταθμό του Καΐρου, ο οποίος ανέφερε πως οι Έλληνες αντάρτες καθοδηγούταν από Βρετανό αξιωματικό, ενώ στην πραγματικότητα ο λοχαγός Πωλ Λέικ συμμετείχε απλά σε μία διμοιρία ανταρτών, η οποία προοριζόταν να χτυπήσει μετά την ανατίναξη. Αξίζει να σημειωθεί πως οι Άγγλοι σύνδεσμοι οι οποίοι πέρασαν από το μηχανικό Ολύμπου πήραν τουλάχιστον από ένα γαλόνι.

Στις 31 Μαρτίου 1944 η ταχεία γερμανική αμαξοστοιχία υπ. αριθμ. 53 ανατινάζεται για δεύτερη φορά 7 χιλιόμετρα νότια της Λάρισας, ενέργεια η οποία είχε σκοπό να λειτουργήσει σαν αντιπερισπασμός στα εντατικά μέτρα ασφαλείας που είχαν πάρει οι Γερμανοί στον τομέα Λαρίσης – Τεμπών – Πλαταμώνος. Από τη δεύτερη ανατίναξη καταστράφηκαν 1200 μέτρα σιδηροδρομικού δικτύου, σκοτώθηκαν 250 Γερμανοί ενώ η διακοπή της συγκοινωνίας διήρκησε 26 ώρες. Στη συγκεκριμένη περιοχή δεν είχε διενεργηθεί ποτέ κάποια πράξη σαμποτάζ, γεγονός το οποίο αιφνιδίασε τους Γερμανούς. Η ανατίναξη έγινε από έφιππο τμήμα του μηχανικού και το δρομολόγιο της πορείας ήταν από τον Όλυμπο στον Κίσσαβο, Καραντάου, Κρανώνα και μετά επιστροφή.

Η δράση του μηχανικού Ολύμπου ήταν ιδιαιτέρως σημαντική καθ’ όλη τη διάρκεια της κατοχής κάτι το οποίο φαίνεται από το σύνολο των επιχειρήσεων που διεξήγαγε· 48900 κατεστραμμένα μέτρα σιδηροδρομικού δικτύου, 36 καταστροφές γεφυρών, διακοπή συγκοινωνιών για 59 ημέρες και 3065 νεκροί Γερμανοί κατακτητές (3).


(1) Τα στοιχεία είναι από τις μαρτυρίες του καπετάνιου του μηχανικού Ολύμπου (Αγγελούλης Αντώνης, Βροντάει ο Όλυμπος, εκδοτικός οίκος «Γνώσεις», Αθήνα) και από τον Λάζαρο Αρσενίου (Λάζαρος Αρσ. Αρσενίου, Η Θεσσαλία στην Αντίσταση, εκδόσεις «έλλα», Λάρισα, τρίτη έκδοση, τόμος Β’)

(2) Πληροφορίες από το αρχείο του Δημήτρη Μπάρμπα (arxeiothiki.blogspot.com/2017/02/)

(3) Περισσότερα για το μηχανικό Ολύμπου μπορούμε να βρούμε στο περιοδικό: Η Θεσσαλία στην Αντίσταση, Μπάρμπας Δημήτρης, 80 χρόνια από τη γέννηση του Ε.Λ.Α.Σ., Λάρισα, Άνοιξη 2023, τεύχος 5, σελ. 21-23)