Το χτύπημα της παιδείας κατά την περίοδο της λευκής τρομοκρατίας

         Το 1945 είναι ένα πολύ σκληρό έτος για την περιοχή της Λάρισας, όπως και για ολόκληρη την Ελλάδα. Μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας και την παράδοση των όπλων απ’ τη μεριά του Ε.Λ.Α.Σ. στην επαρχιακή εαμοκρατούμενη Ελλάδα δημιουργείται ένα κενό εξουσίας το οποίο φρόντισε να το καλύψει η πρώτη μεταβαρκιζιανή κυβέρνηση με τη δημιουργία των ταγμάτων εθνοφυλακής των οποίων αποστολή ήταν να μειώσουν «με κάθε μέσο» την επιρροή του Ε.Α.Μ. και να επιβάλουν το αστικό κράτος. Για το λόγο αυτό στρατολογήθηκαν όλα τα αντιδραστικά στοιχεία: συνεργάτες των Γερμανών, πρώην ταγματασφαλίτες, δωσίλογοι, χωροφύλακες οι οποίοι είχαν υπηρετήσει στον κρατικό μηχανισμό που στήριζε τους κατακτητές κ.α. Μέσα στην όλη κατάσταση την οποία διαμόρφωσαν το αστικό κράτος και ο καινούργιος “κατακτητής”, η τρομοκρατία μέρα με την ημέρα διογκωνόταν από δωσιλογικά στοιχεία τα οποία είχαν ενταχθεί στην Εθνοφυλακή, η οποία πολλές φορές συνεργαζόταν με τη Χωροφυλακή, από τους εβενίτες της πόλης και από τους ληστοσυμμορίτες της υπαίθρου. Οι δημοκρατικοί πολίτες του νομού σήκωσαν όλο το βάρος των επιθέσεων με νεκρούς, τραυματίες και βασανισμένους ενώ, όπου μπορούσαν περνούσαν στην αντεπίθεση με την αυτοάμυνα και τις παλλαϊκές κινητοποιήσεις.

Η αστική τάξη την περίοδο αυτή προσπάθησε να επιβάλει την ηγεμονία της επηρεάζοντας, όπως ήταν αναμενόμενο, τις συνειδήσεις του πιο τρυφερού κομματιού της κοινωνίας· αυτό των μαθητών. Ενδιαφέρουσα είναι η περίπτωση του Γενικού Επιθεωρητή Δημοτικής Εκπαίδευσης κ. Βασίλη Τσίριμπα - «γνωστότατο όργανο του βασιλομεταξικού φασισμού» γνωστός από «… τις αισχρές υπηρεσίες που προσέφερε ως εκπαιδευτικός συγγραφέας στην ανοικοδόμηση του χιτλεροφασιστικού εκπαιδευτικού συστήματος στην Ελλάδα», ο οποίος είχε εκδώσει μία σειρά από μονογραφίες με κυριότερες τις: «Οι πρωτοπόροι της εθνικοσοσιαλιστικής αγωγής 1938» και «Αι νέαι εκπαιδευτικαί κατευθύνσεις εις το κράτος της 4ης Αυγούστου 1936» όπου μεταξύ άλλων αναφέρει πως «… ο εθνικοσοσιαλισμός ως θεωρία και πράξις την αρχή του έχει παρά τοις ενδόξοις ημών προγόνους» ενώ ταυτόχρονα θεωρεί πως «… έχομεν επιστημονικόν και επαγγελματικόν καθήκον να αποδείξωμεν, ότι η εθνικοσοσιαλιστική αυτή αγωγή δεν είναι ξένον προϊόν, αλλά γνήσιον ελληνικό» καθώς «πρωτοπόροι της τοιαύτης αγωγής υπήρξαν οι ένδοξοι ημών πρόγονοι, ιδιαιτέρως δε οι Αθηναίοι και Σπαρτιάται». (1)

Πέρα από την προσπάθεια που γινόταν στο θεσμικό πεδίο με τον διορισμό του συγκεκριμένου επιθεωρητή ταυτόχρονα διεξαγόταν και μία επίθεση εις βάρος δημοκρατικών μαθητών και δασκάλων. Στην εφημερίδα “Αλήθεια” (2) διαβάζουμε πως στο 1ο γυμνάσιο αποβλήθηκαν 23 μαθητές γιατί δεν συμμετείχαν στη φασιστική επίδειξη της 28ης Οκτωβρίου ενώ η διεύθυνση του σχολείου δήλωσε πως δεν απέβαλε τους μαθητές για πολιτικούς λόγους αλλά μόνο και μόνο επειδή δεν πειθάρχησαν, παρόλο που κατά τη διάρκεια της φασιστικής επίδειξης οι “πειθαρχημένοι” μαθητές φώναζαν «έρχεται, έρχεται»! εννοώντας έρχεται ο φασισμός. Οι αποβολές μαθητών και μαθητριών συνεχίστηκαν ενώ το προκλητικό της υπόθεσης είναι πως οι αποβληθέντες ήταν πρώην αντάρτες και μέλη της Ε.Π.Ο.Ν. ενώ αντίθετα κάποιος μαθητής που δήλωσε στο σύλλογο των καθηγητών ότι είναι μέλος ομάδας ληστοσυμμοριτών δεν τιμωρήθηκε!. Να αναφέρουμε στο σημείο αυτό πως η πλειοψηφία των καθηγητών υπερασπίστηκαν τους μαθητές όπως οφείλει να κάνει κάθε ευσυνείδητος παιδαγωγός που ασκεί το λειτούργημα του. Παρόμοια γεγονότα έλαβαν μέρος και σε γυμνάσιο της πόλης μας (3) όπου επιτροπή γονέων και κηδεμόνων μαθητριών διαμαρτυρήθηκαν στον γυμνασιάρχη λόγω του ότι ασκήθηκε ψυχολογική βία στις κοπέλες για να συμμετάσχουν στην γιορτή της 28ης, μία γιορτή η οποία οργανώθηκε από δωσίλογους και στην οποία αναβίωσαν φασιστικά συνθήματα της 4ης Αυγούστου βεβηλώνοντας με αυτό τον τρόπο τον εθνικό χαρακτήρα της επετείου. Δεν μας εκπλήσσει βέβαια το γεγονός πως δύο ημέρες νωρίτερα (4) διαβάζουμε πως 80 δάσκαλοι της Λάρισας και της περιφέρειας κλήθηκαν σε απολογία λόγω του ότι «ενήργησαν δραστηρίως εις την επιτυχίαν του κινήματος» χωρίς να διευκρινίζεται αν η συμμετοχή αφορά την εποποιία της Αντίστασης ή τη συμμετοχή στα γεγονότα του Δεκέμβρη, και ακολούθησαν δυσμενείς μεταθέσεις τους. Με τον «χορό των μεταθέσεων» που χτύπησε τους δημοκρατικούς δασκάλους από την Επιθεώρηση Δημοτικής Εκπαίδευσης – σε αντίθεση με το βόλεμα «εθνικοφρόνων ημετέρων» – βλέπουμε να συντελείται μία προσπάθεια «εκκαθάρισης» των δημοκρατικών εκπαιδευτικών σε στιγμές μάλιστα τεράστιας έλλειψης προσωπικού. Δυστυχώς αξιολογώντας όλα τα παραπάνω εντοπίζουμε αρκετές ομοιότητες με την την επίθεση που δέχεται και στις μέρες μας ο κλάδος των εκπαιδευτικών, δηλαδή η αναβίωση του επιθεωρητισμού, το σύστημα της αξιολόγησης, το νέο πειθαρχικό δίκαιο κ. α.

(1) Βασίλειος Ανδρ. Τσίριμπας, Οι πρωτοπόροι της εθνικοσοσιαλιστικής αγωγής, Αθήνα, 1937, σελ. ια’ - Αλήθεια, 02/11/1945 - «Η αναβίωση της 4ης Αυγούστου στα πράγματα της εκπαίδευσης μας».

(2) Αλήθεια, 06/11/1945 – «Στα γυμνάσια τελικά επικράτησε ο φασισμός».

(3) Ο. π., 02/11/1945 - «Οι γονείς των μαθητών διαμαρτυρήθηκαν για την τρομοκρατία».

(4) Ο. π., 04/11/1945 - «Οι δάσκαλοι σε διωγμό». 

 

 

Η επίθεση στις εφημερίδες «Αλήθεια» και «Ελευθερία»

Τη Δευτέρα 02/04/1945 και ώρα 12:30 τη νύχτα δυνάμεις της εθνοφυλακής επιτέθηκαν στα γραφεία των εφημερίδων «Αλήθεια» (όργανο του Ε.Α.Μ. νομού Λάρισας) και της δημοκρατικής «Ελευθερίας». Οπλισμένοι εθνοφύλακες όρμησαν στο τυπογραφείο και το πιεστήριο του κ. Δημητρακόπουλου στο οποίο εκδιδόταν και οι δύο εφημερίδες και κατέστρεψαν ότι βρήκαν μπροστά τους θυμίζοντας τις πράξεις των Γερμανών κατακτητών. Κατά την αποχώρηση τους έκλεψαν το ραδιόφωνο της εφημερίδας «Ελευθερία» όπως στο παρελθόν είχαν κλέψει οι Γερμανοί κατακτητές (1).

Η συγκεκριμένη επίθεση ήταν αναμενόμενη έπειτα από τις επιθέσεις σε τυπογραφεία δημοκρατικών εφημερίδων του Βόλου και της Καρδίτσας ενώ υπήρξε ακόμη και καταγγελία μέσα από τη στήλη «Ζητήματα και Κρίσεις» στο φύλλο της 29/03 προς τον νομάρχη, τους στρατιωτικούς και αστυνομικούς διοικητές και προς τον κ. Εισαγγελέα για τις απειλές τριών εθνοφυλάκων επειδή ενοχλήθηκαν για κάτι που γράφτηκε για την Ε.Β.Ε.Ν. Η πληροφορία της επίθεσης μάλιστα ήταν τόσο διαδεδομένη που δημοσιεύθηκε και σε αθηναϊκή εφημερίδα. Έτσι οι υπεύθυνοι της «Αλήθειας» λίγες ώρες πριν την επιδρομή ζήτησαν τηλεφωνικώς απ’ τη διοίκηση του 118 τάγματος εθνοφυλακής να στείλει φρουρά η οποία όμως δεν έφτασε ποτέ. Αξίζει εδώ να σημειώσουμε πως ενώ τις προηγούμενες ημέρες τα τυπογραφεία φρουρούνταν από έναν εθνοφύλακα τη συγκεκριμένη νύχτα δεν υπήρχε κανένας. Χαρακτηριστική του κλίματος που είχε διαμορφωθεί είναι και η δήλωση – απειλή του ανθυπομοίραρχου διοικητή του Β’ αστυνομικού τμήματος πως το ανάστημα του φτάνει απ’ το Β’ αστυνομικό τμήμα έως τα τυπογραφεία της «Αλήθειας». Να σημειώσουμε εδώ πως ο ανθυπομοίραρχος Κρίνης (2) είναι αυτός ο οποίος δολοφόνησε τον ανταρτοεπονίτη Αχιλλέα Δενδραμή την ημέρα που έμπαιναν οι δυνάμεις της εθνοφυλακής στην πόλη και ο οποίος δεν είχε συλληφθεί παρά τις εις βάρος του καταθέσεις μαρτύρων. Μέχρι τον Ιούνιο του ίδιου χρόνου γίνονται άλλες τέσσερις επιδρομές στις εγκαταστάσεις των δύο εφημερίδων ενώ οι επιδρομές συνεχίζονται μέχρι τη μέρα που κλείνει η εφημερίδα με την εφαρμογή των έκτακτων μέτρων (3). Από τα μέσα του 1946 και έπειτα οι διώξεις στρέφονται εναντίον των συντακτών της «Αλήθειας» με τη σύλληψη και την εξορία αρχικά του διευθυντή Γ. Παπαϊωάννου και του Γιάννη Παπαγαρυφάλλου στη συνέχεια. Όλη αυτή η κατάσταση οδήγησε τους αγωνιστές δημοσιογράφους της εφημερίδας να εκδώσουν την παράνομη «Αλήθεια» η οποία εκδόθηκε μυστικά στα τέλη του Νοέμβρη 1946 και μέχρι τον Νοέμβριο του 1947 έκανε περίπου 42 με 44 εκδόσεις (4).

Ο αντιστασιακός τύπος (5) την περίοδο της αντίστασης στην περιοχή της Θεσσαλίας δούλεψε σκληρά και η έκδοση του γινόταν σε οργανωμένα τυπογραφεία τα οποία έστησαν οι νομαρχιακές επιτροπές στα βουνά. Με την απελευθέρωση τα τυπογραφεία μεταφέρθηκαν στις πόλεις μέχρι τη στιγμή που το αστικό κράτος αποφάσισε να τις κλείσει με βίαια μέσα. Ο αντιστασιακός τύπος είχε ευρεία απήχηση στον λαό γεγονός το οποίο βοήθησε στο να αντέξει τους απανωτούς διωγμούς που ακολούθησαν τη συμφωνία της Βάρκιζας με αποτέλεσμα ο λαός να αποκαλεί αυτές τις εφημερίδες “εφτάψυχες”. Η απήχηση αυτή οφειλόταν στο ότι οι συγκεκριμένες εφημερίδες λειτούργησαν ως ένα μεγάλο στήριγμα του καταδιωκόμενου και βασανιζόμενου λαού γιατί μέσα από τις στήλες τους καταγγέλλονταν τα εγκλήματα, οι διωγμοί, οι συλλήψεις, οι παράνομες φυλακίσεις, οι αρπαγές και οι βιασμοί σε βάρος δημοκρατικών πολιτών και πολλά άλλα. Με το που εγκαθίστανται οι νέες αρχές στην περιοχή επιχειρούν με επιδρομές παρακρατικών, με σπάσιμο των τυπογραφείων, με τραυματισμούς του προσωπικού να αναστείλουν την κυκλοφορία τους. Επίσης μετά από κάθε βιαιότητα ακολουθούσαν συλλήψεις, απειλές, δίκες και καταδίκες. Παρόλα αυτά όμως είχε στηθεί ένας ολόκληρος μηχανισμός από τον λαό μέσω εράνων, ενισχύσεων και γενικότερης βοήθειας για την αποκατάσταση των ζημιών ενώ προσπαθούσαν να ανεβάσουν και την κυκλοφορία όταν κατάφερναν να επανεκδοθούν.

Η περίπτωση του αντιστασιακού τύπου όπως και πολλές άλλες είναι ένα δείγμα της μεγαλειώδους κίνησης των λαϊκών μαζών την περίοδο που εξετάζουμε και όχι μόνο ενώ παράλληλα δείχνει πως μόνο ο οργανωμένος λαός μπορεί να αλλάξει τη ζωή του και την ιστορία όπως έχει γίνει πολλές φορές στο παρελθόν.

 

(1) Περισσότερα βλέπε: «Αλήθεια» 04/04/1945, «Ελευθερία» 04/04/1945, «Ριζοσπάστης», 04/04/1945.

(2) Στο φύλλο της 04/04/1945 στην εφημερίδα «Αλήθεια» ο Κρίνης αναφέρεται ως ανθυπομοίραρχος διοικητής του Β’ αστυνομικού τμήματος ενώ στις 15/04/1945 στην ίδια εφημερίδα αναφέρεται ως αξιωματικός της εθνοφυλακής.

(3) Βλέπε: Γιώργος Μαργαρίτης, Ιστορία του ελληνικού εμφυλίου πολέμου 1946-1949, τρίτη έκδοση, εκδόσεις Βιβλιόραμα, Αθήνα 2001, τόμος Α’, σελ. 177-182.

(4) Περισσότερα βλέπε: Χρήστος Βραχνιάρης, Πορεία μέσα στη νύχτα, εκδόσεις Αλφειός, Αθήνα 1990, σελ. 342-345.

(5) Πέραν της «Αλήθειας» εκδιδόταν ο «Ρήγας», η «Κόκκινη Σημαία» και ο «Λενινιστής» οι οποίες κυκλοφορούσαν σε όλη τη Θεσσαλία ενώ υπήρχαν και τοπικές εκδόσεις όπως η «Λαοκρατία» στα Τρίκαλα, η «Φωνή της Καρδίτσας» και η «Αναγέννηση» στον Βόλο.