Η δράση των "λεγεωνάριων" στο νομό Λάρισας

Πριν 75 χρόνια, στις 20 Ιανουαρίου 1945, εκδίδεται η υπ’ αριθμόν 6 Συντακτική Πράξη (Σ.Π.) «περί επιβολής κυρώσεων κατά των συνεργασθέντων μετά του εχθρού» η οποία με το άρθρο 38 κατήργησε την υπ’ αριθμόν 1/1944 Σ.Π. «και πάσα ταύτης τροποποιητικήν διάταξιν»¹. Η κατηργημένη Σ.Π. ήταν το πρώτο νομοθέτημα που εκδόθηκε από την κυβέρνηση εθνικής ενότητας, με πρωθυπουργό τον Γεώργιο Παπανδρέου και τη συμμετοχή εκπροσώπων των αντιστασιακών οργανώσεων για την τιμωρία των συνεργατών των ξένων κατακτητών. Η υπ’ αριθμόν 6/1945 Σ.Π. είναι η αρχή μιας σειράς τροποποιήσεων της υπ’ αριθμόν 1/1944 Σ.Π.1 οι οποίες αποσκοπούν στη προσπάθεια που γινόταν για την μη συμμετοχή του ΕΑΜικού κινήματος στην ανασυγκρότηση και διακυβέρνηση της χώρας στο μεταπολεμικό καθεστώς στην Ελλάδα από το αστικό κράτος της εποχής και το Αγγλικό κράτος. Στην προσπάθεια αυτή συνέβαλλαν και οι πιέσεις που ασκούσαν οι δοσίλογοι οι οποίοι μέσω των συγκεκριμένων τροποποιήσεων επεδίωκαν και κατάφερναν να μην τιμωρηθούν ή - όπου αυτό δεν γινόταν - η τιμωρία τους να είναι η περισσότερο επιεικής.

Η συγκεκριμένη περίοδος έχει ιδιαίτερη σημασία για την περιοχή μας γιατί στον νομό της Λάρισας είχαμε έντονη την δράση των “λεγεωνάριων”² οι οποίοι συνεργάστηκαν με τους Ιταλούς κατακτητές εις βάρος των γηγενών πληθυσμών και έχουν σημαντικό μερίδιο ευθύνης για μια σειρά αποτρόπαιων γεγονότων, όπως οι σφαγές στα χωριά Δομένικο Ελασσόνας (16/02/1943)³ και Τσαριτσάνη Ελασσόνας (12/03/1943)⁴, η ληστεία της γαλακτοπαραγωγής σε χωριά των οποίων η τοπική οικονομία βασιζόταν στην κτηνοτροφία και η προσπάθεια κατάταξης βλαχόφωνων Ελλήνων στην Ιταλική καραμπινιερία. Αξίζει εδώ να αναφέρουμε πως η συντριπτική πλειοψηφία των βλαχόφωνων πληθυσμών δεν συνεργάστηκε με τους λεγεωνάριους και ούτε δελεάστηκε από τα προνόμια τα οποία θα απολάμβαναν με την ένταξη τους στην συγκεκριμένη οργάνωση, σε μία πολύ δύσκολη περίοδο όπου οι θάνατοι από την ασιτία ήταν συχνό φαινόμενο και οι δυσκολίες στην καθημερινότητα σχεδόν ανυπέρβλητες. Στην περιοχή της Λάρισας οι δίκες των μελών της συγκεκριμένης οργάνωσης ξεκίνησαν στις 29/10/1945 από το Ειδικό Δικαστήριο Δοσιλόγων (Ε.Δ.Δ.) του εφετείου Λάρισας αλλά μέσα στο γενικότερο πολιτικό κλίμα της εποχής δεν είχαν την εξέλιξη που θα επιθυμούσαν πολλά από τα θύματα της. Παράλληλα αυτήν την περίοδο αρχίζει η προσπάθεια καταδίωξης των ένοπλων “κομμουνιστοσυμμοριτών”⁵ και ένα μέρος αυτής της προσπάθειας ανατέθηκε σε παρακρατικές οργανώσεις (Σούρλας κ.α.) οι οποίες αποτελούνταν κυρίως από δοσίλογους. Εύλογα καταλαβαίνει κανείς πως οι πιέσεις που ασκούσαν οι δοσίλογοι στο επίσημο κράτος για την επιεικέστερη αντιμετώπιση τους ή ακόμα και την αθώωση τους ήταν πολύ πιθανό να βρουν πρόσφορο έδαφος όπως και έγινε σε πολλές περιπτώσεις. Χαρακτηριστικό είναι το φαινόμενο όπου μάρτυρες κατηγορίας- οι οποίοι τύχαινε να καταθέσουν δύο φορές για το ίδιο περιστατικό- να αλλάζουν το περιεχόμενο της κατάθεσης τους επί το ευνοϊκότερον γνωρίζοντας τους κινδύνους που διέτρεχαν όταν θα γύριζαν το βράδυ στο χωριό τους⁶.

Συμπεραίνουμε λοιπόν από τα γεγονότα πως η απόδοση της δικαιοσύνης - όπως πολλοί άνθρωποι την έχουμε στο μυαλό μας - δεν συνάδει με την πραγματικότητα. Γι’ αυτό θα ήθελα να επισημάνω πως η ανάγνωση και η έρευνα της ιστορίας, όταν διεξάγεται κατά τρόπο διαλεκτικό βοηθάει στο να μελετήσουμε κατάλληλα το παρόν και καταλήγει σε συμπεράσματα τα οποία θα μας οδηγήσουν σε ένα καλύτερο μέλλον για το σύνολο της κοινωνίας.

Το συγκεκριμένο άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα "Ελευθυερία", στις 29/01/2020, με όριο τις 700 λέξεις. 

1Σταύρος Αστερίου Παπαγιάννης, Τα παιδιά της Λύκαινας – οι επίγονοι της 5ης Ρωμαϊκής λεγεώνας κατά τη διάρκεια της κατοχής 1941-1944 (εκδόσεις Σοκόλη, 2004), σελ 244.

2Οργάνωση υπό υπό την ηγεσία του Αλκιβιάδη Διαμάντη η οποία αποτελείται από βλαχόφωνους που θεωρούν τους εαυτούς τους απόγονους της 5ης Ρωμαϊκής λεγεώνας (σύμφωνα με το μανιφέστο τους το οποίο αποστέλλεται στην εφημερίδα “Η Θεσσαλία” του Βόλου στις 28/04/1942).

3Ιωάννης Γκότσης, Φλόγες στον Όλυμπο (εκδόσεις Ελλάς – Αμερική, 1945), σελ. 38.

4Ιωάννης Γκότσης, Φλόγες στον Όλυμπο (εκδόσεις Ελλάς – Αμερική, 1945), σελ. 48.

5Όρος ο οποίος χρησιμοποιήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση για να χαρακτηρίσει μειωτικά τους αντάρτες του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας κατά την διάρκεια του ελληνικού εμφυλίου πολέμου (1946 – 1949).

6Αυτό συνέβαινε όταν η πρώτη δίκη είχε διεξαχθεί στο τέλος του 1945 και η επαναδιεξαγωγή της γινόταν το 1947 ή το 1948, περιόδους που ο εμφύλιος είχε φουντώσει.